cách đọc bản vẽ xây dựng là kỹ năng vô cùng cần thiết giúp các gia chủ không chuyên về ngành kỹ thuật có thể tự mình hình dung trọn vẹn ngôi nhà trong tương lai từ không gian mặt bằng, chiều cao các tầng cho đến chi tiết bố trí thép dầm cột. Việc nắm rõ phương pháp đọc bản vẽ kiến trúc, hiểu được các ký hiệu bản vẽ xây dựng quy ước và kiểm tra đối chiếu bản vẽ kết cấu nhà phố cùng bản vẽ điện nước sẽ giúp bạn hoàn toàn làm chủ công trình của mình, tự tin trao đổi với kỹ sư giám sát và kịp thời phát hiện những sai lệch giữa bản vẽ thiết kế và thi công thực tế ngoài công trường. Cùng Xây Dựng Huy Hoàng tìm hiểu cẩm nang đọc bản vẽ từ A đến Z ngay sau đây.
VÌ SAO GIA CHỦ CẦN PHẢI BIẾT CÁCH ĐỌC BẢN VẼ XÂY DỰNG TRƯỚC KHI THI CÔNG?
Gia chủ cần biết cách đọc bản vẽ xây dựng trước khi thi công để chủ động kiểm soát tiến độ, giám sát chất lượng từng cấu kiện bê tông cốt thép, xác nhận đúng khối lượng công việc theo hợp đồng và kịp thời điều chỉnh những bất hợp lý về công năng sử dụng trước khi thợ đổ bê tông hoặc xây tường gạch. Biết đọc bản vẽ là chìa khóa giúp gia chủ bảo vệ tối đa quyền lợi tài chính và sự an toàn của ngôi nhà mình.
Thật ra, không ít gia chủ vì phó mặc 100% cho tổ thợ nên khi tường xây xong mới ngỡ ngàng nhận ra cửa phòng ngủ mở ra bị vướng tủ quần áo, bồn cầu đặt đối diện cửa phòng tắm hay công tắc đèn nằm khuất sau cánh cửa ra vào. Khi đó, việc đục phá tường để dời vị trí đường ống và dây điện không chỉ làm hư hại kết cấu mà còn gây tốn kém tiền bạc và ức chế tâm lý kéo dài.
Lợi ích to lớn khi gia chủ nắm vững cách đọc bản vẽ xây dựng:
- Tự tin đối thoại với nhà thầu: Dễ dàng trao đổi cùng kỹ sư giám sát bằng ngôn ngữ kỹ thuật chuẩn xác, không bị phụ thuộc một chiều vào lời giải thích của tổ thợ.
- Kiểm soát số lượng cốt thép thực tế: Tự mình đếm được số lượng cây thép chủ dầm cột, khoảng cách đai thép sàn trước giờ đổ bê tông để tránh tình trạng thợ bớt xén thép.
- Chủ động mua sắm thiết bị nội thất: Dựa vào kích thước lọt lòng thông thủy trên bản vẽ để đặt đóng giường tủ, sofa và rèm cửa vừa vặn hoàn hảo không bị kích chật.
MỘT BỘ HỒ SƠ THIẾT KẾ KỸ THUẬT THI CÔNG GỒM CÓ NHỮNG BẢN VẼ NÀO?
Một bộ hồ sơ thiết kế kỹ thuật thi công hoàn chỉnh bàn giao cho chủ đầu tư bao gồm 4 phần chính: hồ sơ bản vẽ kiến trúc (KT), hồ sơ bản vẽ kết cấu nhà phố (KC), hồ sơ bản vẽ điện nước (MEP – Mechanical Electrical Plumbing) và bảng tổng dự toán bóc tách khối lượng chi tiết. Mỗi phần bản vẽ chịu trách nhiệm định hình một khía cạnh riêng biệt của công trình.
Nói thật, nhiều người thường nhầm lẫn giữa bản vẽ phối cảnh 3D đẹp mắt và bản vẽ kỹ thuật thi công 2D chi tiết. Bản vẽ 3D chỉ cho thấy màu sắc và hình dáng bên ngoài, trong khi toàn bộ thông số kích thước milimet để thợ xây dựng bắt buộc phải lấy từ bộ hồ sơ 2D với danh mục các bản vẽ sau:
- Phần Kiến trúc (Ký hiệu KT): Gồm mặt bằng tổng thể, mặt bằng các tầng lầu, mặt đứng chính, mặt đứng sau, các mặt cắt dọc ngang công trình, chi tiết cầu thang, chi tiết nhà vệ sinh, chi tiết cửa và chi tiết lát gạch nền.
- Phần Kết cấu (Ký hiệu KC): Gồm mặt bằng định vị cọc, mặt bằng móng và đài móng, mặt bằng dầm sàn các tầng, mặt bằng định vị cột, chi tiết cốt thép móng dầm cột sàn và bảng thống kê khối lượng thép.
- Phần Điện nước (Ký hiệu ME): Gồm sơ đồ nguyên lý cấp điện, mặt bằng bố trí ổ cắm công tắc chiếu sáng, sơ đồ nguyên lý cấp thoát nước, mặt bằng đi đường ống cấp nước lạnh nóng và ống thoát phân, thoát sàn, hầm tự hoại.
- Phần Dự toán (Ký hiệu DT): Bảng tính toán khối lượng xi măng, cát đá, gạch xây, mét vuông sơn bả và đơn giá chủng loại vật tư hoàn thiện.
CÁCH ĐỌC BẢN VẼ XÂY DỰNG PHẦN KIẾN TRÚC: MẶT BẰNG, MẶT ĐỨNG VÀ MẶT CẮT RA SAO?
Để đọc bản vẽ kiến trúc chuẩn xác, gia chủ cần tiếp cận theo trình tự 3 góc nhìn không gian: xem bản vẽ mặt bằng để nắm kích thước chiều dài chiều rộng và cách bố trí giao thông các phòng, xem bản vẽ mặt đứng để thấy chiều cao và vẻ đẹp hình khối ngoại thất, và xem bản vẽ mặt cắt để hiểu rõ cao độ trần sàn, độ dốc mái và cấu tạo bên trong lòng ngôi nhà.
Đôi khi, nhiều gia chủ gặp khó khăn khi liên kết giữa các bản vẽ này với nhau. Hãy tưởng tượng theo các bước đơn giản sau:
- Đọc bản vẽ mặt bằng (Floor Plan): Tưởng tượng một mặt phẳng nằm ngang cắt ngang ngôi nhà ở độ cao khoảng 1.5m so với mặt sàn rồi bỏ phần trên đi nhìn từ trên cao xuống. Bạn sẽ thấy rõ bề dày bức tường (nét vẽ đậm), vị trí cánh cửa đang mở (ký hiệu góc xoay 90 độ), vị trí đặt giường ngủ, bàn ăn và cầu thang. Hãy chú ý các con số kích thước ghi trên đường gióng kích thước (kích thước tim tường và kích thước thông thủy lọt lòng phòng).
- Đọc bản vẽ mặt đứng (Elevation): Là hình chiếu nhìn thẳng trực diện vào mặt tiền hoặc mặt bên ngôi nhà. Bản vẽ này thể hiện rõ phong cách kiến trúc, chiều cao từng tầng (ví dụ tầng trệt cao 3.8m, lầu 1 cao 3.4m), vị trí ban công đua ra ngoài và vật liệu ốp lát trang trí mặt tiền.
- Đọc bản vẽ mặt cắt (Section): Là hình chiếu khi cắt dọc một nhát thẳng từ đỉnh mái xuyên qua các tầng lầu xuống tận đáy móng. Bản vẽ mặt cắt giúp bạn thấy rõ cấu tạo sàn bê tông dày bao nhiêu, chiều cao bậc cầu thang, độ cao bậu cửa sổ so với mặt sàn và các lớp cấu tạo mái chống nóng.
LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐỌC BẢN VẼ KẾT CẤU MÓNG, CỘT, DẦM VÀ SÀN CHUẨN XÁC?
Để đọc bản vẽ kết cấu nhà phố chuẩn xác, gia chủ cần nhìn vào các ký hiệu quy ước về đường kính thép (ký hiệu chữ phi hoặc dập hình tròn có gạch chéo), số lượng thanh thép và khoảng cách bố trí đai thép (ký hiệu chữ a). Ví dụ ký hiệu 4D18 nghĩa là cấu kiện dầm đó sử dụng 4 thanh thép gân có đường kính 18mm, hoặc ký hiệu a100 nghĩa là khoảng cách giữa các vòng đai thép là 100mm (10cm).
Vậy nên, khi tiến hành kiểm tra cốt thép ngoài thực địa theo bản vẽ kết cấu nhà phố, gia chủ chỉ cần kiểm tra 3 điểm cốt tử:
| Cấu kiện kết cấu | Ký hiệu bản vẽ tiêu biểu | Ý nghĩa kỹ thuật cần kiểm tra ngoài công trường |
|---|---|---|
| Cốt thép dầm chính (Đà kiềng) | 3D20 lớp trên + 3D20 lớp dưới, đai D8a100/150 | Dầm gồm 3 cây thép phi 20 chạy suốt lớp trên và 3 cây phi 20 lớp dưới. Vùng gần gối cột đai thép dày 10cm, vùng giữa dầm đai thưa 15cm |
| Cốt thép cột chịu lực | 4D18 hoặc 6D20, đai D6a100/200 | Cột gồm 4 cây phi 18 hoặc 6 cây phi 20 bố trí đều theo chu vi. Đoạn chân cột và đầu cột đai dày 10cm để chống lực cắt |
| Cốt thép sàn 2 lớp | Thép lớp dưới D10a150, thép mũ lớp trên D10a150 | Thép sàn đan thành lưới ô vuông kích thước 15x15cm, lớp thép mũ bên trên phải kê chân chó không bị bẹp dính lớp dưới |
NHỮNG KÝ HIỆU QUY ƯỚC QUAN TRỌNG CẦN NHỚ TRONG BẢN VẼ XÂY DỰNG LÀ GÌ?
Các ký hiệu bản vẽ xây dựng quan trọng nhất mà gia chủ bắt buộc phải ghi nhớ bao gồm: ký hiệu nét cắt đậm (phần kết cấu chịu lực bị cắt qua), nét thấy liền mảnh (đường bao thấy được), nét khuất đứt đoạn (cấu kiện nằm bên dưới hoặc bị che khuất), ký hiệu cao độ hình tam giác ngược kèm con số (+3.800) và ký hiệu hướng mở cửa đi, cửa sổ.
Quy ước các ký hiệu phổ thông nhất:
- Ký hiệu cao độ mốc chuẩn: Mốc cốt ±0.000 thường được quy định là cao độ mặt sàn hoàn thiện của tầng trệt. Các tầng lầu sẽ có cao độ dương (+) ví dụ +3.800 (tầng 1), +7.200 (tầng 2); các phần ngầm dưới đất sẽ có cao độ âm (-) ví dụ đáy móng -1.800m.
- Ký hiệu cửa trên bản vẽ: Cửa đi thường ký hiệu D1, D2, D3 (Door); cửa sổ ký hiệu S1, S2, S3 (Window). Mỗi ký hiệu này đều có một trang bảng thống kê cửa riêng biệt ghi rõ kích thước chiều cao, chiều rộng và chất liệu kính hay gỗ.
- Ký hiệu vật liệu mặt cắt: Mặt cắt bê tông cốt thép được thể hiện bằng các chấm hạt cát li ti kèm các nét gạch chéo song song; tường gạch xây thể hiện bằng các đường gạch chéo nghiêng 45 độ đôi một.
LÀM THẾ NÀO ĐỂ DÙNG BẢN VẼ ĐỂ GIÁM SÁT THỰC TẾ NGOÀI CÔNG TRƯỜNG HIỆU QUẢ?
Để ứng dụng cách đọc bản vẽ xây dựng vào việc giám sát thực địa đạt hiệu quả cao nhất, gia chủ nên cầm trực tiếp bản vẽ kết hợp với một chiếc thước cuộn kim loại dài 5m, đo đạc đối chiếu kích thước thông thủy phòng, kiểm tra vị trí tim trục cột, đếm số lượng thanh thép dầm và yêu cầu kỹ sư trưởng giải thích rõ các ký hiệu sai khác trước khi ký biên bản đổ bê tông.
Kinh nghiệm thực chiến khi cầm bản vẽ ra công trường:
- Kiểm tra cao độ và kích thước thông thủy cửa: Dùng thước dây đo chiều cao từ sàn bê tông lên đà lanh tô cửa xem có trừ hao chiều dày lớp vữa cán nền và lát gạch chưa (thường lớp vữa hoàn thiện dày khoảng 5cm).
- Kiểm tra vị trí hộp kỹ thuật ống nước: Hộp gen kỹ thuật đặt ống cấp thoát nước phải đúng vị trí góc phòng vệ sinh theo bản vẽ ME, tránh trường hợp thợ đặt lệch hộp gen làm lấn vào không gian đặt lavabo.
- Không tự ý yêu cầu thợ sửa đổi kết cấu: Nếu muốn thay đổi công năng phòng hoặc mở thêm cửa sổ, gia chủ bắt buộc phải trao đổi trực tiếp với kiến trúc sư chủ trì thiết kế để được kiểm tra tính toán lại khả năng chịu lực của dầm cột trước khi cho phép thợ thi công.
Nắm vững cách đọc bản vẽ xây dựng là hành trang vững vàng nhất giúp bạn tự tin làm chủ toàn bộ hành trình xây dựng tổ ấm. Hãy để đội ngũ kiến trúc sư và kỹ sư tận tâm của Xây Dựng Huy Hoàng luôn đồng hành giải đáp chi tiết mọi bản vẽ kỹ thuật, đảm bảo ngôi nhà của bạn được thi công chuẩn mực đến từng milimet.
